Ενδοπορικό θήλωμα μαστού

Το ενδοπορικό θήλωμα είναι μία καλοήθης αλλοίωση του μαστού που αναπτύσσεται στο εσωτερικό των γαλακτοφόρων πόρων. Πρόκειται για συχνή διάγνωση, ιδιαίτερα σε γυναίκες ηλικίας 40–60 ετών, και αποτελεί μία από τις πιο συχνές αιτίες εκκρίματος από τη θηλή. Παρότι είναι καλοήθες, η κλινική του σημασία έγκειται στο γεγονός ότι σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να συνυπάρχει με άτυπες αλλοιώσεις ή, σπανιότερα, με καρκίνο μαστού.

Η σωστή αντιμετώπιση του ενδοπορικού θηλώματος δεν βασίζεται σε γενικούς κανόνες, αλλά στη σωστή αξιολόγηση των χαρακτηριστικών του, της απεικόνισης και του ιστολογικού ευρήματος.

Τι είναι το ενδοπορικό θήλωμα;

Το ενδοπορικό θήλωμα είναι ένας μικρός, καλοήθης όγκος που αποτελείται από ινώδη και αγγειακό ιστό, επενδεδυμένο από επιθηλιακά κύτταρα, και αναπτύσσεται μέσα στον γαλακτοφόρο πόρο. Συνήθως είναι μικρού μεγέθους και μπορεί να είναι είτε μεμονωμένο είτε πολλαπλό.

Η θέση του μέσα στον πόρο εξηγεί και τη συχνή του συσχέτιση με διαυγές ή αιματηρό έκκριμα από τη θηλή, σύμπτωμα που συχνά οδηγεί τη γυναίκα στον ιατρό.

Πώς εκδηλώνεται κλινικά;

Το ενδοπορικό θήλωμα μπορεί:

• να προκαλεί έκκριση από τη θηλή, συχνά μονόπλευρη,
• να ανιχνεύεται ως μικρό υποθηλαίο μόρφωμα,
• ή να είναι εντελώς ασυμπτωματικό και να ανακαλύπτεται τυχαία σε απεικονιστικό έλεγχο.

Η απουσία συμπτωμάτων δεν αποκλείει την ύπαρξή του, ούτε και μειώνει τη σημασία της σωστής διάγνωσης.

Πώς διαγιγνώσκεται;

Η διάγνωση βασίζεται στον συνδυασμό κλινικής εξέτασης και απεικόνισης. Ο υπερηχογραφικός έλεγχος είναι ιδιαίτερα χρήσιμος, καθώς μπορεί να αναδείξει ενδοπορική βλάβη, συχνά με αγγείωση στο Doppler. Η μαστογραφία μπορεί να είναι φυσιολογική, ιδίως σε πυκνούς μαστούς.

Σε περιπτώσεις ύποπτων ευρημάτων, η βιοψία με βελόνα (core biopsy) επιτρέπει την ιστολογική επιβεβαίωση. Ωστόσο, όπως και σε άλλες ενδοπορικές αλλοιώσεις, η βιοψία με βελόνα εξετάζει μόνο μέρος της βλάβης, γεγονός που εξηγεί γιατί η τελική απόφαση δεν βασίζεται αποκλειστικά στο αποτέλεσμα της βιοψίας.

Ενδοπορικό θήλωμα: είναι πάντα ακίνδυνο;

Στη μεγάλη πλειονότητα των περιπτώσεων, το ενδοπορικό θήλωμα είναι καλοήθες και δεν εξελίσσεται σε καρκίνο. Ωστόσο, η κλινική του σημασία σχετίζεται με δύο βασικά ζητήματα:

Πρώτον, μπορεί να συνυπάρχει με άτυπες αλλοιώσεις, όπως άτυπη υπερπλασία των πόρων.

Δεύτερον, σε μικρό ποσοστό περιπτώσεων, η τελική εκτομή μπορεί να αποκαλύψει πιο σημαντική παθολογία που δεν είχε δειγματοληφθεί στη βιοψία.

Για τον λόγο αυτό, η αξιολόγηση του ενδοπορικού θηλώματος απαιτεί προσεκτική συσχέτιση απεικόνισης και ιστολογικού αποτελέσματος.

Μεμονωμένο και πολλαπλά θηλώματα: γιατί έχει σημασία;

Η διάκριση μεταξύ μεμονωμένου και πολλαπλών θηλωμάτων είναι κλινικά σημαντική. Μεμονωμένο ενδοπορικό θήλωμα, ιδιαίτερα όταν εντοπίζεται κεντρικά (υποθηλαία), έχει γενικά χαμηλό κίνδυνο συνυπάρχουσας κακοήθειας.

Πολλαπλά θηλώματα, συνήθως περιφερικά στον μαστό, σχετίζονται με ελαφρώς αυξημένο κίνδυνο και απαιτούν πιο προσεκτική παρακολούθηση. Η πληροφορία αυτή επηρεάζει άμεσα την απόφαση για χειρουργική εκτομή ή παρακολούθηση.

Χρειάζεται χειρουργική αφαίρεση;

Η χειρουργική εκτομή ενός ενδοπορικού θηλώματος συζητείται στις περισσότερες περιπτώσεις, ειδικά όταν:

• υπάρχει έκκριση από τη θηλή, ιδίως αιματηρή,
• συνυπάρχει ατυπία στο ιστολογικό αποτέλεσμα,
• υπάρχει ασυμφωνία μεταξύ απεικόνισης και βιοψίας,
• πρόκειται για πολλαπλά ή περιφερικά θηλώματα,
• ή η αλλοίωση δεν έχει δειγματοληφθεί επαρκώς.

Σε επιλεγμένες περιπτώσεις μεμονωμένου θηλώματος χωρίς ατυπία και με πλήρη συμφωνία απεικόνισης–παθολογοανατομίας, μπορεί να επιλεγεί στενή παρακολούθηση.

Τι δείχνουν τα σύγχρονα δεδομένα;

Σύγχρονες σειρές από ΗΠΑ και Ηνωμένο Βασίλειο δείχνουν ότι το ποσοστό “αναβάθμισης” σε καρκίνο για μεμονωμένα θηλώματα χωρίς ατυπία είναι χαμηλό, ιδιαίτερα όταν η δειγματοληψία είναι επαρκής. Αντίθετα, η παρουσία ατυπίας αυξάνει σημαντικά τον κίνδυνο συνυπάρχουσας κακοήθειας, γεγονός που δικαιολογεί την πιο επιθετική προσέγγιση.

Αυτός είναι και ο λόγος που τα σύγχρονα guidelines δεν προτείνουν μία ενιαία στρατηγική για όλες τις ασθενείς.

Σύμφωνα με δεδομένα από μεγάλες σειρές και θέσεις της American Society of Breast Surgeons, το ενδοπορικό θήλωμα χωρίς ατυπία μπορεί σε επιλεγμένες περιπτώσεις να παρακολουθείται, ενώ η παρουσία ατυπίας ή ασυμφωνίας απεικόνισης–βιοψίας αποτελεί ισχυρή ένδειξη για εκτομή.

Το ενδοπορικό θήλωμα είναι μία συχνή καλοήθης αλλοίωση του μαστού, η οποία όμως απαιτεί σωστή ερμηνεία. Η διάκριση μεταξύ μεμονωμένου και πολλαπλών θηλωμάτων, η παρουσία ή όχι ατυπίας και η επάρκεια της βιοψίας καθορίζουν τη στρατηγική αντιμετώπισης. Η σύγχρονη προσέγγιση δεν είναι «χειρουργείο για όλες», αλλά εξατομικευμένη, τεκμηριωμένη απόφαση.