Καρκίνος μαστού στην εγκυμοσύνη

Η διάγνωση καρκίνου του μαστού κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης αποτελεί ένα σπάνιο αλλά απολύτως υπαρκτό κλινικό ενδεχόμενο. Όταν ο καρκίνος διαγιγνώσκεται κατά την κύηση ή εντός του πρώτου έτους μετά τον τοκετό, ορίζεται ως pregnancy-associated breast cancer (PABC). Πρόκειται για μια ιδιαίτερη κλινική κατάσταση που απαιτεί διεπιστημονική προσέγγιση, προσεκτικό σχεδιασμό και εξατομικευμένες αποφάσεις, με ταυτόχρονη προστασία της μητέρας και του εμβρύου.

Πόσο συχνός είναι;

Ο καρκίνος του μαστού στην εγκυμοσύνη εμφανίζεται περίπου σε 1 ανά 3.000 κυήσεις και αποτελεί μία από τις συχνότερες κακοήθειες που σχετίζονται με την εγκυμοσύνη, μετά το κακόηθες μελάνωμα. Η επίπτωσή του αυξάνεται τα τελευταία χρόνια, κυρίως λόγω της μετατόπισης της ηλικίας τεκνοποίησης προς μεγαλύτερες ηλικίες. Η μέση ηλικία διάγνωσης κυμαίνεται συνήθως μεταξύ 30 και 35 ετών.

Τι καθιστά τον καρκίνο μαστού στην εγκυμοσύνη ιδιαίτερο;

Κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, ο μαστός υφίσταται έντονες ορμονικές και ανατομικές αλλαγές. Ο αδενικός ιστός γίνεται πιο πυκνός, ο μαστός αυξάνει σε όγκο και η ευαισθησία είναι συχνή. Οι φυσιολογικές αυτές μεταβολές μπορούν να καθυστερήσουν τη διάγνωση, καθώς ένα ψηλαφητό εύρημα μπορεί λανθασμένα να αποδοθεί σε φυσιολογικές αλλαγές της κύησης.

Για τον λόγο αυτό, κάθε νέο ψηλαφητό ογκίδιο ή ανωμαλία που επιμένει για περισσότερο από δύο εβδομάδες πρέπει να αξιολογείται άμεσα και με σοβαρότητα, ανεξαρτήτως σταδίου εγκυμοσύνης.

Πώς γίνεται η διάγνωση κατά την εγκυμοσύνη;

Η διαγνωστική προσέγγιση βασίζεται σε μεθόδους που είναι ασφαλείς για το έμβρυο, χωρίς να θυσιάζεται η ακρίβεια.

Το υπερηχογράφημα μαστών αποτελεί την πρώτη εξέταση επιλογής και είναι απολύτως ασφαλές σε όλα τα τρίμηνα. Μπορεί να διακρίνει συμπαγείς από κυστικές αλλοιώσεις και να καθοδηγήσει βιοψία.

Η μαστογραφία, όταν κρίνεται απαραίτητη, μπορεί να πραγματοποιηθεί με θωρακική προστασία. Η δόση ακτινοβολίας είναι εξαιρετικά χαμηλή και δεν θεωρείται επικίνδυνη για το έμβρυο, όταν εφαρμόζεται σωστά.

Η βιοψία με κόπτουσα βελόνα (core biopsy) αποτελεί τη μόνη μέθοδο οριστικής διάγνωσης και είναι ασφαλής κατά την εγκυμοσύνη. Αντίθετα, εξετάσεις όπως αξονική τομογραφία ή σπινθηρογραφήματα αποφεύγονται λόγω πιθανής εμβρυϊκής έκθεσης.

Βασικές αρχές θεραπευτικής αντιμετώπισης

Ο κεντρικός στόχος είναι η αποτελεσματική θεραπεία της μητέρας, με ταυτόχρονη ελαχιστοποίηση του κινδύνου για το έμβρυο. Το θεραπευτικό πλάνο εξατομικεύεται με βάση:

• τον τύπο και το στάδιο του καρκίνου,
• το βιολογικό προφίλ του όγκου,
• και το τρίμηνο της εγκυμοσύνης.

Χειρουργική αντιμετώπιση

Η χειρουργική επέμβαση (ογκεκτομή ή μαστεκτομή) μπορεί να πραγματοποιηθεί με ασφάλεια σε όλα τα τρίμηνα της εγκυμοσύνης, υπό κατάλληλη αναισθησιολογική και μαιευτική παρακολούθηση. Η επιλογή του τύπου επέμβασης βασίζεται σε καθαρά ογκολογικά κριτήρια, όπως και εκτός εγκυμοσύνης.

Η αποκατάσταση του μαστού συνήθως μετατίθεται για μετά τον τοκετό, ώστε να περιοριστεί ο χειρουργικός χρόνος και ο κίνδυνος επιπλοκών.

Ακτινοθεραπεία

Η ακτινοθεραπεία αναβάλλεται για μετά τον τοκετό, καθώς η έκθεση του εμβρύου σε ιονίζουσα ακτινοβολία δεν θεωρείται ασφαλής.

Χημειοθεραπεία

Η χημειοθεραπεία μπορεί να χορηγηθεί με σχετική ασφάλεια μετά την 14η εβδομάδα κύησης. Τα διαθέσιμα δεδομένα δείχνουν ότι τα παιδιά που εκτέθηκαν σε χημειοθεραπεία από το δεύτερο τρίμηνο και μετά δεν εμφανίζουν σημαντικά προβλήματα ανάπτυξης μακροπρόθεσμα. Η θεραπεία συνήθως διακόπτεται 2–3 εβδομάδες πριν τον τοκετό για να μειωθεί ο κίνδυνος αιματολογικών επιπλοκών.

Ορμονοθεραπεία & στοχευμένες θεραπείες

Η ορμονοθεραπεία και οι στοχευμένες θεραπείες δεν χορηγούνται κατά την εγκυμοσύνη, λόγω δυνητικών βλαβερών επιδράσεων στο έμβρυο. Ξεκινούν μετά τον τοκετό.

Μπορεί να διατηρηθεί ο μαστός κατά την εγκυμοσύνη;

Ναι. Η εγκυμοσύνη δεν αποτελεί από μόνη της αντένδειξη για επέμβαση διατήρησης του μαστού. Η ογκεκτομή είναι εφικτή όταν πληρούνται τα ογκολογικά κριτήρια, όπως εντοπισμένος όγκος και δυνατότητα καθαρών χειρουργικών ορίων.

Το βασικό ζήτημα είναι η ανάγκη μετεγχειρητικής ακτινοθεραπείας, η οποία δεν μπορεί να χορηγηθεί κατά την εγκυμοσύνη. Για τον λόγο αυτό, η διατήρηση του μαστού είναι συχνότερα ρεαλιστική όταν η διάγνωση τίθεται στο δεύτερο ή τρίτο τρίμηνο, επιτρέποντας ασφαλή αναβολή της ακτινοθεραπείας μέχρι μετά τον τοκετό.

Γίνεται αποκατάσταση μαστού κατά την εγκυμοσύνη;

Στις περισσότερες περιπτώσεις, η άμεση αποκατάσταση [VK7] δεν αποτελεί την πρώτη επιλογή, όχι λόγω απόλυτης αντένδειξης, αλλά επειδή αυξάνει τη χειρουργική επιβάρυνση. Η καθυστερημένη αποκατάσταση, μετά τον τοκετό και την ολοκλήρωση της ογκολογικής θεραπείας, θεωρείται συνήθως η ασφαλέστερη στρατηγική.

Σε επιλεγμένες περιπτώσεις μπορεί να συζητηθεί περιορισμένη άμεση αποκατάσταση ή προσωρινές λύσεις, πάντα με απόλυτη προτεραιότητα την ασφάλεια μητέρας και εμβρύου.

Τι συμβαίνει με το μωρό;

Ο καρκίνος του μαστού δεν μεταδίδεται στο έμβρυο. Τα διαθέσιμα δεδομένα δείχνουν ότι τα παιδιά που εκτέθηκαν σε χημειοθεραπεία μετά το πρώτο τρίμηνο δεν παρουσιάζουν αυξημένα ποσοστά συγγενών ανωμαλιών ή σοβαρών αναπτυξιακών προβλημάτων. Ο θηλασμός μπορεί να εξεταστεί μετά την ολοκλήρωση της θεραπείας, κατόπιν συζήτησης με την ιατρική ομάδα.

Ο καρκίνος του μαστού στην εγκυμοσύνη αποτελεί μια απαιτητική αλλά αντιμετωπίσιμη κατάσταση. Με σύγχρονες θεραπευτικές στρατηγικές και στενή συνεργασία ογκολόγων, χειρουργών μαστού και μαιευτήρων, είναι δυνατή η αποτελεσματική θεραπεία της μητέρας χωρίς να θυσιάζεται η ασφάλεια του παιδιού.