Το DCIS είναι καρκίνος ή όχι;

Τι σημαίνει πραγματικά η διάγνωση «ενδοπορικό καρκίνωμα in situ»

Η διάγνωση DCIS – Ductal Carcinoma In Situ ή Ενδοπορικό Καρκίνωμα in situ προκαλεί συχνά μια εύλογη απορία: «Έχω καρκίνο ή όχι;»

Η σύγχυση είναι δικαιολογημένη. Η λέξη carcinoma σημαίνει καρκίνωμα, ενώ το in situ σημαίνει «στη θέση του». Παράλληλα, διαφορετικοί έγκυροι οργανισμοί χρησιμοποιούν διαφορετικούς όρους: το DCIS περιγράφεται άλλοτε ως μη διηθητικός καρκίνος του μαστού, άλλοτε ως στάδιο 0, και άλλοτε ως προκαρκινική κατάσταση.

Η πιο ακριβής απάντηση είναι ότι το DCIS αποτελεί μια ενδιάμεση βιολογική κατάσταση μεταξύ φυσιολογικού ιστού και διηθητικού καρκίνου. Τα κύτταρα έχουν αποκτήσει χαρακτηριστικά κακοήθειας, αλλά παραμένουν περιορισμένα μέσα στους γαλακτοφόρους πόρους και δεν έχουν ακόμη αποκτήσει την ικανότητα να διηθούν τον φυσιολογικό ιστό του μαστού.

Αυτή η μία διαφορά —η παρουσία ή απουσία διήθησης— αλλάζει ουσιαστικά τη βιολογική σημασία της διάγνωσης.

Τι ακριβώς συμβαίνει στο DCIS;

Ο μαστός αποτελείται μεταξύ άλλων από λόβια που παράγουν γάλα και γαλακτοφόρους πόρους που το μεταφέρουν προς τη θηλή. Στο DCIS, κύτταρα που επενδύουν έναν ή περισσότερους πόρους έχουν μετατραπεί σε παθολογικά κύτταρα με καρκινικά χαρακτηριστικά. Ωστόσο, παραμένουν περιορισμένα μέσα στον πόρο.

Δεν έχουν διασπάσει τη βασική μεμβράνη που περιβάλλει τον πόρο και δεν έχουν εισχωρήσει στον γύρω μαζικό ιστό. Αυτός είναι ο ορισμός του in situ. Στον διηθητικό καρκίνο, αντίθετα, τα καρκινικά κύτταρα έχουν περάσει αυτό το φυσικό όριο και έχουν εισέλθει στον περιβάλλοντα ιστό. Από εκεί αποκτούν πρόσβαση σε λεμφικά και αιμοφόρα αγγεία και, δυνητικά, τη δυνατότητα εξάπλωσης σε λεμφαδένες ή άλλα όργανα. Ένα αμιγές DCIS δεν έχει αυτή τη δυνατότητα.

Γιατί λοιπόν ονομάζεται «καρκίνωμα»;

Επειδή, όταν εξετάσουμε τα κύτταρα στο μικροσκόπιο, έχουν μορφολογικά και μοριακά χαρακτηριστικά που συναντούμε στα καρκινικά κύτταρα. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι συμπεριφέρονται ήδη όπως ένας διηθητικός καρκίνος. Έτσι εξηγείται και η διαφορετική ορολογία στις διεθνείς πηγές. Η American Cancer Society χαρακτηρίζει το DCIS ως non-invasive or pre-invasive breast cancer, ενώ το National Cancer Institute επισημαίνει ότι τεχνικά δεν αποτελεί ακόμη διηθητικό καρκίνο και μπορεί να θεωρηθεί προκαρκινική κατάσταση. Η Mayo Clinic χρησιμοποιεί τον καθιερωμένο κλινικό όρο stage 0 breast cancer. Οι όροι φαίνονται διαφορετικοί, αλλά περιγράφουν ουσιαστικά το ίδιο πράγμα: παθολογικά κύτταρα με καρκινικά χαρακτηριστικά, τα οποία δεν έχουν ακόμη αποκτήσει διηθητική συμπεριφορά.

Μπορεί το DCIS να εξελιχθεί σε διηθητικό καρκίνο;

Ναι. Και αυτός είναι ο βασικός λόγος για τον οποίο το DCIS δεν αγνοείται. Δεν εξελίσσονται όλα τα DCIS σε διηθητικό καρκίνο. Το πρόβλημα είναι ότι σήμερα δεν μπορούμε να προβλέψουμε με απόλυτη ακρίβεια ποια βλάβη θα παραμείνει αδρανής και ποια θα εξελιχθεί.

Το grade, το μέγεθος, η ηλικία της γυναίκας, οι ορμονικοί υποδοχείς και άλλα μορφολογικά και μοριακά χαρακτηριστικά μάς βοηθούν να εκτιμήσουμε τον κίνδυνο, αλλά δεν παρέχουν ακόμη απόλυτη πρόβλεψη για τη συμπεριφορά κάθε μεμονωμένης βλάβης. Το NCI αναγνωρίζει ακριβώς αυτό ως ένα από τα βασικά προβλήματα στη σημερινή αντιμετώπιση του DCIS και ως πιθανή πηγή υπερδιάγνωσης και υπερθεραπείας.

Γιατί μερικές φορές μετά το χειρουργείο βρίσκουμε διηθητικό καρκίνο;

Υπάρχει και μία δεύτερη σημαντική παράμετρος. Όταν το DCIS διαγιγνώσκεται με core biopsy ή στερεοτακτική βιοψία, εξετάζεται μόνο ένα τμήμα της συνολικής βλάβης. Υπάρχει επομένως πιθανότητα κάπου αλλού στην περιοχή να υπάρχει ήδη μια μικρή εστία διηθητικού καρκίνου που δεν συμπεριλήφθηκε στο αρχικό δείγμα.

Σε μεγάλη ανασκόπηση του 2026, περίπου ένα τέταρτο των περιπτώσεων που είχαν αρχικά διαγνωστεί ως αμιγές DCIS στη βιοψία βρέθηκε να περιέχει κάποια περιοχή διηθητικού καρκίνου στο τελικό χειρουργικό παρασκεύασμα. Ο κίνδυνος ήταν μεγαλύτερος σε ορισμένες περιπτώσεις, όπως υψηλού grade DCIS, ψηλαφητές βλάβες ή μεγαλύτερες αλλοιώσεις.

Αυτό δεν σημαίνει ότι το DCIS «έγινε καρκίνος» στο διάστημα μέχρι το χειρουργείο. Συνήθως σημαίνει ότι η μικρή περιοχή διήθησης υπήρχε ήδη αλλά δεν είχε δειγματιστεί στην αρχική βιοψία.

Χρειάζονται όλα τα DCIS την ίδια θεραπεία;

Όχι. Το DCIS αποτελεί μια ετερογενή νόσο. Ένα μικρό, χαμηλού grade, ορμονοευαίσθητο DCIS σε μια μεγαλύτερη γυναίκα δεν έχει απαραίτητα την ίδια βιολογική σημασία με μια εκτεταμένη, υψηλού grade βλάβη σε νεότερη ασθενή.

Σήμερα η καθιερωμένη θεραπεία παραμένει στις περισσότερες περιπτώσεις η χειρουργική αφαίρεση, συνήθως με ογκεκτομή και, όταν ενδείκνυται, ακτινοθεραπεία. Μαστεκτομή μπορεί να χρειαστεί όταν η νόσος είναι πολύ εκτεταμένη ή πολυεστιακή. Σε ορμονοευαίσθητο DCIS μπορεί επίσης να συζητηθεί ενδοκρινική θεραπεία για τη μείωση του κινδύνου μελλοντικών συμβαμάτων στον ίδιο ή στον άλλο μαστό.

Ο στόχος όμως της σύγχρονης έρευνας είναι να προσδιορίσει ποιες γυναίκες χρειάζονται πραγματικά αυτή τη θεραπεία και σε ποιες μπορούμε με ασφάλεια να κάνουμε λιγότερα.

Μπορεί στο μέλλον ορισμένα DCIS να μη χειρουργούνται;

Αυτό αποτελεί σήμερα ένα από τα πιο ενδιαφέροντα πεδία έρευνας στη χειρουργική του μαστού. Η τυχαιοποιημένη μελέτη COMET, με 957 γυναίκες ηλικίας 40 ετών και άνω με επιλεγμένο χαμηλού κινδύνου, ορμονοευαίσθητο grade 1–2 DCIS, συνέκρινε την καθιερωμένη θεραπεία με ενεργό παρακολούθηση. Στα δύο χρόνια, διηθητικός καρκίνος στον ίδιο μαστό διαγνώστηκε στο 4,2% των γυναικών που παρακολουθούνταν ενεργά έναντι 5,9% των γυναικών που ακολούθησαν την καθιερωμένη θεραπεία. Η ενεργός παρακολούθηση δεν ήταν κατώτερη ως προς αυτό το βραχυπρόθεσμο τελικό σημείο.

Το αποτέλεσμα είναι πολύ σημαντικό, αλλά δεν σημαίνει ότι το DCIS μπορεί πλέον γενικά να παρακολουθείται χωρίς χειρουργείο. Η μελέτη αφορούσε αυστηρά επιλεγμένες χαμηλού κινδύνου βλάβες, είχε σχετικά μικρό μέχρι στιγμής χρόνο παρακολούθησης και χρειάζονται μακροχρόνια δεδομένα για να γνωρίζουμε αν η στρατηγική παραμένει ασφαλής στα 5, 10 ή περισσότερα χρόνια. Παράλληλα βρίσκονται σε εξέλιξη και άλλες μελέτες αποκλιμάκωσης της θεραπείας.

Η COMET όμως επιβεβαίωσε κάτι ιδιαίτερα σημαντικό: δεν έχουν όλα τα DCIS την ίδια βιολογική συμπεριφορά και πιθανότατα δεν χρειάζονται όλα την ίδια θεραπευτική ένταση.

DCIS: τι πρέπει να θυμάμαι;

• DCIS σημαίνει Ductal Carcinoma In Situ – Ενδοπορικό Καρκίνωμα in situ.
• Τα παθολογικά κύτταρα βρίσκονται μέσα στους γαλακτοφόρους πόρους και δεν έχουν διηθήσει τον γύρω ιστό.
• Ένα αμιγές DCIS δεν μπορεί να δώσει μεταστάσεις.
• Χαρακτηρίζεται διεθνώς ως μη διηθητικός καρκίνος, προδιηθητική κατάσταση ή καρκίνος σταδίου 0.
• Ορισμένα DCIS μπορεί με τον χρόνο να εξελιχθούν σε διηθητικό καρκίνο, αλλά δεν μπορούμε ακόμη να προβλέψουμε με ακρίβεια ποια.
• Η πρόγνωση είναι εξαιρετική: περισσότερο από 98% των γυναικών είναι ζωντανές πέντε χρόνια μετά τη διάγνωση.

Συμπέρασμα

Είναι λοιπόν το DCIS καρκίνος; Η πιο σωστή απάντηση είναι: Το DCIS έχει καρκινικά κύτταρα, αλλά δεν είναι διηθητικός καρκίνος. Τα κύτταρα παραμένουν περιορισμένα στους πόρους, δεν μπορούν σε αυτή τη μορφή να εξαπλωθούν σε άλλα όργανα και η πρόγνωση είναι εξαιρετική.

Ταυτόχρονα, δεν είναι μια απλή καλοήθης αλλοίωση. Έχει τη δυνατότητα σε ορισμένες περιπτώσεις να εξελιχθεί σε διηθητικό καρκίνο και γι' αυτό χρειάζεται σωστή αξιολόγηση και θεραπευτικό σχεδιασμό.

Η πραγματική πρόκληση της σύγχρονης αντιμετώπισης του DCIS δεν είναι πλέον να θεραπεύσουμε περισσότερο. Είναι να αναγνωρίσουμε ποια βλάβη έχει πραγματικά σημαντικό κίνδυνο και ποια γυναίκα μπορεί να αντιμετωπιστεί με μικρότερη θεραπευτική επιβάρυνση χωρίς να θυσιάζεται η ογκολογική ασφάλεια.